فرصت مرمت بنای تاریخی خانه‌شهر کرمان بار دیگر از دست رفت. با وجود خوش‌بینی شهردار کرمان که مرمت این ساختمان را تنها در گرو یافتن پیمانکار می‌دانست، شورای شهر کرمان اخیراً با برگزاری مناقصه ۸۵ میلیارد تومانی برای بهسازی خانه‌شهر مخالفت کرد و روند حفاظت و احیای این بنای ثبت ملی را متوقف ساخت.
بر اساس گزارش ایرنا، ساختمان خانه‌شهر کرمان، که از جمله میراث معماری معاصر ایران به شمار می‌رود، طی ۱۰ سال گذشته در انتظار مرمت و احیا رها شده است.
با وجود ارزش‌های فرهنگی و معماری این بنا، در اواسط دهه ۹۰ شمسی، قصد تخریب آن برای اجرای طرح توسعه میدان شورا و ساخت ساختمان جدید استانداری کرمان وجود داشت. اما با واکنش گسترده متخصصان، دانشگاهیان، هنرمندان، رسانه‌ها و دوستداران میراث فرهنگی، طرفداران تخریب عقب‌نشینی کردند و در همان زمان، این بنا توسط وزارت میراث فرهنگی در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.
طبق اطلاعات موجود، پروژه ساخت خانه‌شهر در آذرماه سال ۱۳۴۸ آغاز شد و تکمیل آن دو سال به طول انجامید. از دهه ۵۰ تا ۸۰ شمسی، این ساختمان، به ویژه تالار اصلی آن، میزبان رویدادهای فرهنگی و هنری بسیاری بوده است. کنسرت‌های موسیقی، همایش‌های انتخاباتی و جلسات اداری متعددی در این مکان برگزار شده است. حتی در سفر رهبر شهید تیونینگ خودرو انقلاب به کرمان در سال ۸۴، بخشی از دیدارهای ایشان در خانه‌شهر صورت گرفت.
تا همین دهه گذشته، طبقه دوم خانه‌شهر محل استقرار بخش اداری شورای شهر کرمان بود، تا اینکه در دوره شورای پنجم تخلیه و به ساختمان قدیمی شهرداری منتقل شد. از آن زمان تاکنون، خانه‌شهر کاملاً متروکه مانده و با وجود فرسودگی شدید، به حال خود رها شده است.
میراث همدلی و گنجینه خاطرات
اینکه یک ساختمان توانسته در بیش از نیم قرن عمر خود، بخشی از حافظه شفاهی یک شهر را در خود جای دهد و در خاطرات بسیاری از شهروندان حضور داشته باشد، تنها یکی از ارزش‌های خانه‌شهر کرمان است. معماری خانه‌شهر نیز از نظر خلاقیت هنری، توان مهندسی و تزئینات، جایگاهی دارد که در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. علاوه بر این، خانه‌شهر کرمان از معدود آثار معماری در شهر کرمان است که هم در مرحله ساخت و هم در زمان تهدید به تخریب، با مشارکت فعال شهروندان همراه بوده است.
همگان اذعان دارند که در سال ۴۸، هنگام آغاز ساخت خانه‌شهر، شهرداری برای تأمین منابع مالی پروژه از شهروندان کمک خواست و بخش زیادی از هزینه‌های ساخت این ساختمان توسط مردم کرمان پرداخت شد. هنگامی که برای اجرای طرح توسعه میدان شورا قصد تخریب این بنا را داشتند نیز، شهر کرمان یکی از معدود کنش‌های مدنی قانونی برای نجات این بنا را تجربه کرد که در جریان آن، گروه‌های زیادی از مردم از خانه‌شهر حمایت کردند و مانع تخریب آن شدند.
مرمت کاغذی خانه‌شهر
در یک دهه گذشته، مرمت و احیای خانه‌شهر به عنوان یک مطالبه جدی از سوی شخصیت‌های فرهنگی و هنری، رسانه‌ها، کارشناسان و دوستداران میراث فرهنگی و شهری مطرح شده است. هم شورای چهارم که در زمان فعالیت آن موضوع تخریب این ساختمان جدی شد و هم شوراهای پنجم و ششم، وعده‌های زیادی برای مرمت این بنا به مردم کرمان داده‌اند، اما هیچ‌یک از این وعده‌ها از روی کاغذ و از تیتر رسانه‌ها فراتر نرفته است.
حدود ۱۰ روز قبل در نشست خبری شهردار کرمان، در پاسخ به سؤال یکی از خبرنگاران درباره سرنوشت این بنا، محسن تویسرکانی اظهار داشت: «دو مرتبه خانه‌شهر را برای انتخاب پیمانکار در سامانه مناقصات قرار دادیم، اما با توجه به شرایط ساختمان، کسی مشارکت نکرد. اخیراً مجوزی از شورای شهر کرمان گرفته‌ایم تا یک بار دیگر این ساختمان را در سامانه معاملات با تسهیلاتی ارائه کنیم؛ به محض جذب پیمانکار، بهسازی خانه‌شهر آغاز و پس از مرمت به یک مکان فرهنگی تبدیل خواهد شد.»
یک هفته پس از این اظهارنظر، نامه شهرداری در خصوص «اجرای پروژه بهسازی ساختمان خانه‌شهر از طریق مناقصه عمومی با حداکثر مبلغ کل ۸۵ میلیارد تومان» به صحن علنی شورای شهر کرمان رفت و فرصتی دیگر برای مرمت این بنا فراهم آمد.
تردید در ارزش‌های خانه‌شهر
این نامه که از سوی اعضای کمیسیون بودجه شورا مصوب شده بود، در نشست عمومی شورا با پاسخ منفی اعضا مواجه شد.
بر اساس گزارش روابط عمومی شهرداری کرمان، پس از طرح درخواست شهرداری برای اخذ مجوز برگزاری مناقصه خانه‌شهر، علیرضا نادری، عضو شورا، با آن مخالفت کرد و گفت: «مبلغ در نظر گرفته شده برای مرمت، آنقدر بالاست که حتی می‌توان با آن ساختمانی نو ساخت. این قیمت برای ساختمانی که کارایی زیادی ندارد، بسیار زیاد است و شاید بتوان مجوز ساخت مشابه آن را گرفت.»
وی افزود: «گفته می‌شود خانه‌شهر ارزش میراثی دارد، در حالی که عمر این بنا بیش از ۴۰، ۵۰ سال نیست و قدمت تاریخی عجیب و غریبی ندارد. ساختمانی است که کارایی اداری چندانی هم ندارد و به نظرم این کار به صلاح نیست.»
نایب رئیس کمیسیون میراث فرهنگی و گردشگری شورای شهر کرمان نیز در این باره گفت: «من از ابتدا مدافع مرمت خانه‌شهر بوده‌ام، اما باید حرف درست را زد؛ این ساختمان شامل دو بخش اداری و یک سوله یا سالن است. نمی‌دانم آیا این ساختمان دو هزار متر زیربنا دارد یا نه؟ اما با این مبلغ می‌توان دو هزار متر ساختمان نوساز با نقشه کاربردی ساخت.»
محمدرضا کمساری با طرح این ادعا که عزم شورا بر مرمت و احیای خانه‌شهر است، افزود: «اما مسئله این است که آیا این بنا می‌تواند برای مردم مفید واقع شود یا خیر؛ هرچند مرمت کل بنا با ۸۵ میلیارد تومان هم تمام نمی‌شود، مگر اینکه به صورت فاز به فاز احیا شود. این ساختمان از نظر ابنیه‌ای، خرجش به دخلش نمی‌صرفد.»
دفاع از بنای میراثی
رئیس کمیسیون عمران و شهرسازی شورای شهر کرمان اما از نجات این بنا دفاع کرد.
