فردای کرمان ـ گروه جامعه: آیندهی فرش کرمان در هالهای از ابهام قرار دارد؛ این را بسیاری از فعالان تولید و صادرات فرش کرمان مطرح میکنند. برخی هم پا را فراتر میگذارند و فرش کرمان را بدون آینده میدانند و حتی از تعبیر دلهرهآور «روزهای آخر قالی» استفاده میکنند. عطاالله شفیعیپور پیشکسوت و فعال صنعت فرش کرمان از جمله افرادی است که با نگرانی زیاد از آیندهی فرش حرف میزند. او با این وصف اما این صنعت را رها نکرده و با جدیت یک شرکت بزرگ تولید و تجارت فرش دستباف کرمان را مدیریت میکند.
او روز شنبه ۶ تیرماه در گفتوگو با اسما پورزنگیآبادی خبرنار ایرنا، بار دیگر به مشکلات صنعت فرش میپردازد؛ چالشهای تولید و صادرات، نقش دولت و بخش خصوصی و بسیاری از تجربههای عقیم دیگر را برای نجات این صنعت بر میشمارد و ضمن هشدار نسبت به آیندهی فرش، از تعبیر «روزهای آخر قالی» هم فونتجو استفاده میکند. این گفتوگو را در ادامه بخوانید:
عطاالله شفیعیپور، از فعالان صنعت فرش کرمان که هماکنون بهعنوان مدیرعامل شرکت فرش نفیس آفرینش فعالیت دارد، در پاسخ به این پرسش ایرنا که در حال حاضر وضعیت تولید قالی کرمان چگونه است؟ میگوید: «طی ماههای اخیر آمار بافندگان ما در کرمان بسیار ریزش داشته است. شرکت ما در راور حدود ۲۵۰ نفر بافنده دارد که در مدت جنگ و به خصوص از ابتدای امسال، بسیاری از آنها دیگر نمیبافند و آمارها به کمتر از نصف این میزان رسیده است . »
این پیشکسوت صنعت فرش کرمان با بیان اینکه هنوز دلیل قطعی خروج بافندگان از بازار کار را در نیافتهایم، میافزاید: «در مجموع، آنچه که مشخص است اینکه نسل جدید چندان تمایلی به قالیبافی ندارد، کسانی که ادامه میدهند بیشتر از نسل قدیم هستند؛ این در حالی است که اجرت بافت فرش هم نسبتا بالاست و بافنده با روزی ۸ ساعت بافت قالی، درآمد خوبی خواهد داشت . »
شفیعیپور هشدار میدهد: «نگرانی بزرگ این است که صنعت فرش دارد به پایان میرسد، هیچگاه تا این حد ریزش در آمار بافندگان نداشتیم، شاید این افراد دوباره به بازار کار برگردند، ولی در حال حاضر با کمبود جدی بافنده مواجه هستیم . «
مدیرعامل شرکت فرش نفیس آفرینش اضافه میکند: «به دنبال کاهش تعداد بافندگان، تولید افت شدیدی پیدا کرده است و اگر همین رویه ادامه پیدا کند وضعیت بسیار بغرنج خواهد شد» .
وی میگوید: «حتی گاهی فرزندان بافندگان بابت اینکه پدرومادرهایشان کار میکنند به ما اعتراض میکنند، بخشی از آن، به دلیل وجههی اجتماعی این شغل است که مقداری انگیزه را از بافندگان گرفته است و شاید به همین دلیل نسل جدید نهتنها خودشان این حرفه را ادامه نمیدهند، بلکه مخالف ادامهی بافندگی پدرومادرها نیز هستند . »
تحریمها اثر چندانی نداشتهاند
شفیعیپور در پاسخ به این پرسش که ورود دولت به موضوع فرش را چطور ارزیابی میکنید؟ و آیا امیدی به بهبود این هنر ـ صنعت هست؟ اظهار میکند: «به نظر من دولت راهحلی ندارد و نمیتواند مشکلات فرش را حل کند . »
این پیشکسوت صنعت فرش کرمان میافزاید: «در گذشته هشدارهایی دربارهی صنعت فرش دادهایم و دولتها باید به آن توجه میکردند و نمیگذاشتند کار به اینجا برسد . »
وی ادامه میدهد: گاهی میگویند افول صنعت فرش کرمان تحتتاثیر تحریمها بوده است، در حالی که به نظر من تحریمها اثر چندانی بر بازار فرش ایران نداشته است» .
این تولیدکننده فرش کرمان در پاسخ به این چالش که به هر حال، بازار اصلی فرش ایران آمریکا بوده که سالهاست فرش ما را تحریم و ورود آن را ممنوع کرده است، اظهار میکند: «تحریم یک بهانه است. درست است که کرمان زمانی بهترین بازار را در آمریکا داشته، اما به من بگویید که امروز کدام صادرکننده خواسته فرش به آمریکا صادر کند و نتوانسته است؟! فرشی نیست که بتوانیم به آمریکا بفرستیم، صادرکنندهای نداشتیم که بخواهد فرش به آمریکا بفرستد و نتوانسته باشد وگرنه از طریق کشورهای دیگر میشد فرش را به بازار آمریکا فرستاد . »
شفیعیپور تصریح میکند: «تحریم توجیه و بهانهای است تا احتمالا آرامشی داشته باشیم، در حالی که در واقع اینطور نیست . »
نسخه بومی نجات قالی
وی در ادامه میگوید: «مرکز ملی فرش ایران بهعنوان متولی صنعت فرش در کشور آنطور که نیاز بوده، تخصصی کار نکرده است؛ صنعت فرش استان کرمان مسائل و مشکلاتی دارد که یزد و تبریز ندارد و هر استانی باید نسخه و راهحل مختص خودش را داشته باشد . »
مدیرعامل شرکت فرش نفیس آفرینش با تاکید بر اینکه مرکز ملی فرش ایران باید هر استانی را عارضهیابی و مشکلات را با راهحلهای مختص همان استان حل میکرد، توضیح میدهد: «یکی از مشکلات فعلی استان کرمان این است که کمبود طراح فرش داریم و طراحانی که از دانشگاهها فارغالتحصیل میشوند خروجیای که برای صنعت فرش باید داشته باشند ندارند؛ مرکز ملی فرش میتوانست در این زمینه برنامهریزی کند و به جای همایشها و دورههای آموزشی که خروجی چندانی ندارد در این زمینه اقدام میکرد . »
شفیعیپور تاکید میکند: «در کرمان دربارهی تولید فرش مشکلات فرهنگی داریم و بافندگی جایگاه اجتماعی گذشته را ندارد و نگاه فعلی جامعه به حرفه بافندگی، انگیزه را از افراد برای انتخاب این شغل یا ادامهی آن گرفته است . »
وی ادامه میدهد: «دولت میتواند با اقداماتی از جمله بیمه تامین اجتماعی برای نسل جدید که بافندگی میکند، انگیزه را برای نشستن پشت دار قالی به افراد برگرداند . »
این پیشکسوت صنعت فرش کرمان بار دیگر هشدار میدهد: «فرش کرمان دارد روزهای آخر خود را میگذراند؛ بخش خصوصی و دولت باید از گذشته به فکر این موضوع میبودیم و جلوی مرگ آن را میگرفتیم و مشوقهایی برای بافندگان میگذاشتیم، اما این فرصتها از دست رفته است، ضمن اینکه در حال حاضر، مشاغل کاذب زیادی هم هستند که بافندگان میتوانند سراغ آن بروند . »
بافت قالی کرمان در سمنان
شفیعیپور در ادامه در پاسخ به این پرسش که برخی تولیدکنندگان راهحلی را دنبال میکنند که در جریان آن، برای جبران کمبود بافنده، فرش را به بافندگان استان سمنان به خصوص شهرستان شاهرود میدهندکه ببافند، این موضوع را تایید میکنید؟ اظهار میکند: «بله. خود ما، وقتی یک طرح جدید را طراحی میکنیم، میخواهیم ببینیم اگر طرح وارد بازار شود مورد استقبال قرار میگیرد یا نه؟ آن را به بافندگان کرمانی میدهیم و میخواهیم در یک زمان منطقی بافته شود اما سرعت بافندگان کرمان خیلی پایین است در حالی که بافندگان شاهرود خیلی سریعتر میبافند . »
وی میافزاید: «مثلا یک فرش ۶ متری را بافندگان شاهرود سه، چهار ماهه تحویل میدهند ولی همان را در کرمان بخواهند ببافند ممکن است یک سال طول بکشد . »
مدیرعامل شرکت فرش نفیس آفرینش با بیان اینکه نمیتوان بر این موضوع که فرش کرمان در استان دیگری بافته میشود خرده گرفت، میگوید: «شاهرود جزو ایران ماست و فرش هم میراث همه ماست . »
شفیعیپور ادامه میدهد: «بافندگان «شاهرود تمایل بیشتری نسبت به کرمان دارند و در کارگاههای متمرکز و به صورت خانوادگی کار میکنند، در هر خانه آنها، مثل گذشته کرمان، کارگاه قالیبافی وجود دارد . »
وی بیان میکند: «خود شاهرود هویت و اصالت خاصی در فرش ندارد، دارد فرش کرمان را تولید میکند و این مانع و مشکلی نیست، ضمن اینکه در چند سال اخیر، یک دلیل اینکه فرش کرمان در بازار حضور داشت همین است که در شاهرود بافته میشود . »
این پیشکسوت صنعت فرش کرمان اظهار میکند: «البته این را هم بگویم که در شاهرود هم بافندگان در حال ریزش هستند و کل صنعت فرش دستباف در ایران دچار چالش است که باید برای آن فکری کرد . »
بیبرنامگی دولت و وظیفه بخش خصوصی
شفیعیپور در پاسخ به این پرسش که وقتی با متولی دولتی فرش صحبت میکنیم، ارقام بزرگی از تعداد بافندگان فرش را در استان اعلام میکنند که تا ۷۰ هزار بافنده هم میرسد و این آمار، با این صحبتهای شما درباره کمبود بافنده تناقض دارد، میگوید: «آمار بافندگان فرش در کرمان بسیار بالا بود؛ ارقام ۶۰ ، ۷۰ هزار نفر بافنده مربوط به چند سال قبل است و اگر آمار بهروز رسانی شود، بعید میدانم بیش از ۱۰ ، ۱۵ هزار نفر باشند . »
وی در پاسخ به این پرسش که تولیدکنندگان فرش کرمان چه انتظاراتی از دولت دارند؟ اظهار میکند: «انتظاراتی که تمامی صنایع و تولیدکنندگان از دولت دارند مشخص است ولی دولت با توجه به مشکلاتی که وجود دارد نمیتواند کار چندانی انجام دهد . »
این پیشکسوت صنعت فرش کرمان میافزاید: «یکی از انتظارات ما این است که با توجه به بازار راکد، به خصوص در چند ماه اخیر، حداقل در زمینه بیمه تامین اجتماعی دولت از ما حمایت کند. اینکه دولت بخواهد وام ۲۰۰ میلیون تومانی چهار درصدی را به تولیدکنندهای که گردش مالی آن در سال مثلا ۱۵ میلیارد تومان است بدهد، اسمش حمایت نیست . »
شفیعیپور با انتقاد از بیبرنامگی دولت در حوزه فرش بیان میکند: «دولت هیچ برنامهای ندارد و به نظر من بخش خصوصی خودش باید به فکر راه چاره باشد؛ اگر بتوانیم با دنیا ارتباط داشته باشیم، مشتری را داریم و خود تولیدکننده بخش خصوصی میتواند اجرتها را افزایش دهد و انگیزه به بافنده بدهد . »
وی اظهار میکند: «نه دولت فعلی دکتر پزشکیان که با مشکلات زیادی مواجه شده است، بلکه دولتهایی که پول داشتند هم فکری برای بهبود فرش نداشتند، فقط هر از گاهی همایش و دورهمی به اسم فرش برگزار میکردند بدون اینکه تاثیری بر بازار داشته باشد . »
تردید نسبت به تاثیر انجمن فرش
مدیرعامل شرکت فرش نفیس آفرینش در پاسخ به این پرسش که بهتازگی انجمن فرش دستباف استان کرمان راهاندازی شده است، چقدر خوشبین هستید که این انجمن بتواند در حل مشکلات فرش موفق عمل کند؟ میگوید: «مشابه این اقدامات را در زمان استانداری آقای رزمحسینی هم داشتیم و در آن زمان، ستاد فرش کرمان تشکیل شد تا مشکلات را حل کنند؛ دستاورد آن چه بود؟
انجمن فرش با چه کسانی قرار است تشکیل شود؟ با کسانی که در صنعت فرش حضور ندارند؟ ! »
وی با بیان اینکه انجمن نمیتواند معجزه بکند، ادامه میدهد: «انجمن باید از افرادی تشکیل شود که در صحنه فرش و در تولید و صادرات باشند و مسائل را از نزدیک لمس کرده و بشناسند؛ صرف تحصیلات آکادمیک نمیتواند چارهساز باشد . »
این پیشکسوت صنعت فرش کرمان خاطرنشان میکند: «بعید میدانم انجمن دستباف فرش کرمان بتواند کار خاصی انجام دهد و خروجی مناسبی نخواهد داشت . »
